Alois Colli
| Articul per Ladin Gherdëina |
| Alois Colli | |
|---|---|
| L relief de Colli dedicà al mëinacrëp Hans Pescosta tumà tla viëra l'ann 1915 | |
| Auter inuem | Gigio |
| Nasciù/da | 7 de agost 1867 te Fedom |
| Mort/a | 1937 |

Alois Colli, dit nce Gigio[1], (* 7 de agost 1867 te Fedom - † 1937) fova n scultëur fedom a Urtijëi. Ël fova: „Kammerlieferant Ihrer k. u. k. Hoheiten der Herren Erzherzoge Eugen und Franz Ferdinand“[2].
L ann 1898 ova Colli metù ora te na gran mostra a Bulsan adum cun truepes artisć de Gherdëina o che laurova a Urtijëi[3]
Tla mostra universela de Paris l'ann 1900 à Alois Colli metù ora adum cun Josef Rifesser, Josef Moroder, Rudolf Moroder, Josef Runggaldier, Ciril Del Antonio, Franz Tavella, Josef Schieder, Dominikus Demetz cun auteresc de Josef Höglinger, Ferdinand Stuflesser y Franz Martiner tl "Chateau Tyrolien"[4].
L ann 1902 dassova Alois Colli fé la statua de Sissi a Maran, ma ala fin à mpò mo Hermann Klotz de Viena giatà la ncëria.
Pra la mostra "Weltausstellung" de Lüttich ovel giatà na bedaia de bront per si lëur. Ai 23 de merz dl 1910 ie morta si loma Marianna Colli Crepaz a Urtijëi[5].
Tla mostra "Ausstellung Religiöser Kunst in der Wiener Secession" l ann 1907 à Colli metù ora n bust de n Crist cun la curona de spines adum cun autri de Gherdëina sciche la firma "Gebrüder Moroder"[6].
L ann 1917 ie Alois Colli , che fova saudé a Dispruch, stat premiá, per si lëures de scultura tl spedel di saudëies ferii tla viëra, dal Coser Karl[7]. Iló ovel nce ziplà n relief "Engelkuß an den toten Kaiser"[8].
Do la viëra, l ann 1920, à i mëinacrëpes de Gherdëina dat al Colli la ncëria de ziplé trëi reliefs di tumei Hans Pescosta de Urtijëi, Alois Prugger de Santa Cristina y Engelbert Runggaldier de Sëlva. Chisc reliefs ie pona stac dac ai trëi chemuns y metui tla curtines. Chël de Sëlva ie jit perdù[9][10].
Lëures
[mudé | muda l codesc]- Model per n monumënt a Sisi fëna dl coser a Maran l ann 1902 da udëi tl Museum Palaz Memmingen a Maran[11].
- Tiroler und Vorarlberger Fremdenverkehrs-Ausstellung dl Verein der Tiroler und Vorarlberger a Viena. Tla mostra vëniel mustrà, daujin ai lëures de Ferdinand Stuflesser Petlin y Josef Runggaldier da Passua n lëur de Alois Colli n relief ziplà tl lën de n cheder "Aurora" de Guido Reni[12]:"aus Birnbaumholz ein Relief geschnitzt, das ein Prachtstück im vollsten Sinne des Wortes ist. Eine ganze Menge kleiner Tierfiguren von Colli: Pferde, Kühe, Kälber usw., sind Kabinetsstücke der naturgetreuen Bildnerkunst"[13].
- Erzherzog Franz Ferdinand l ann 1910 fova drët cuntënt de n relief sun la viëra de liberazion di Tirolëisc fat da Alois Colli a Urtijëi[14].
- A Pichl tla dlieja San Niculau a Colli fat reliefs[15].
- St. Pankraz te Ulten, St. Helena. L ann 1900 al fat Santa Ottilia y Sant’Ana (Weingartner 1991, 525)[16].
- Burgeis, Benediktinerstift Marienberg, Stiftskirche zu Unserer Lieben Frau. Colli a fat pea pra la costruzion dl orgun (Weingartner 1991, 986)[17].
Notes
[mudé | muda l codesc]- ↑ Scultëures y zipladëures a Urtijëi, che ie é mo cunesciù. Calënder de Gherdëina 1982, pl. 39.
- ↑ Spezialkatalog Weltausstellung Lüttich 1905.
- ↑ Innsbrucker Nachrichten. 1898 12.10.1898
- ↑ Innsbrucker Nachrichten. 1900 11.04.1900
- ↑ Der Tiroler / Der Landsmann, 1910 26.03.1910.
- ↑ Der Kunstfreund. N.F., 22 - 23. 1906 - 1907
- ↑ .Meraner Zeitung. 1917 07.05.1917
- ↑ Bozner Nachrichten. Bozner Nachrichten 1917 25.03.1917
- ↑ Bozner Nachrichten. 1920 13.08.1920.
- ↑ Franz Runggaldier: I mëinacrëp tla vedla Gherdëina. Calënder de Gherdëina 2015, pl. 134.
- ↑ Monumënt a Sisi a Maran.
- ↑
L'Aurora, pitura de Guido Reni - ↑ Der Bote für Tirol, Der Bote für Tirol 1896 21.05.1896.
- ↑ Tiroler Stimmen. 1911 09.11.1911
- ↑ Die Pfarrkirche zum hl. Nikolaus. Das Gsieser Tal: ein Südtiroler Hochtal im Spannungsfeld zwischen Tradition und Zukunft. 1997, pl. 388-389.
- ↑ Dlieja de S. Elena.
- ↑ Dlieja de Burgeis.
Bibliografia
[mudé | muda l codesc]- ANDERGASSEN, Leo: Südtirol, Kunst vor Ort. Kunstführer Südtirol, Athesia, Bozen/Lana 2002, 148ff. ISBN: 88-8266-111-3.
- EGG, Erich: Kunst im Vinschgau. Tappeiner, Bozen 1992. ISBN: 88-7073-122-7.
- WEINGARTNER Josef: Die Kunstdenkmäler Südtirols, Band 2, Bozen und Umgebung – Unterland – Burggrafenamt – Vinschgau, 7. Auflage, Bozen 1991. ISBN: 88-7014-642-1360-0.
- FREI, Mathias: Kunstreise durch Südtirol. Südtirol-Bild-Verlag, Bozen 1989. ISBN: 88-85129-00-5.
